Hiện nay có nhiều nghi vấn về vấn đề đường nhân tạo có thực sự an toàn với người tiểu đường không?  khi ngày càng nhiều sản phẩm “không đường” xuất hiện trên thị trường. Từ cà phê gói, nước ngọt ăn kiêng đến bánh kẹo ít calo, các chất làm ngọt nhân tạo đang được sử dụng rộng rãi như một giải pháp thay thế đường cho người cần kiểm soát đường huyết.

Điểm đặc biệt của các chất làm ngọt này là không làm tăng đường huyết và gần như không chứa calo. Nhờ vậy, chúng thường được sử dụng trong các sản phẩm “không đường” hoặc “ăn kiêng”.

Đường nhân tạo có thực sự an toàn với người tiểu đường?

Đường nhân tạo không làm tăng đường huyết? 

Các chất làm ngọt nhân tạo có độ ngọt rất cao, đôi khi ngọt hơn đường thông thường hàng trăm lần, nhưng lại không cung cấp năng lượng và không làm tăng glucose trong máu.

Khi chúng ta ăn đường thông thường, đường sẽ được hấp thu vào máu và vận chuyển đến các tế bào để chuyển hóa thành năng lượng. Điều này khiến đường huyết tăng lên, đặc biệt ở người mắc tiểu đường.

Trong khi đó, chất làm ngọt nhân tạo không được chuyển hóa theo cách này. Chúng thường đi qua hệ tiêu hóa và được đào thải ra ngoài qua phân hoặc nước tiểu.

Lợi ích của đường nhân tạo

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, việc sử dụng chất làm ngọt nhân tạo thay cho đường có thể giúp:

• Giảm lượng carbohydrate trong khẩu phần.
• Hạn chế tăng đường huyết sau ăn.
• Giảm lượng calo nạp vào cơ thể.
• Giúp người tiểu đường vẫn cảm nhận được vị ngọt.

Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn khuyến nghị không nên lạm dụng, bởi việc đường nhân tạo có thực sự an toàn hay không còn phụ thuộc vào lượng sử dụng và tình trạng sức khỏe của mỗi người. Vì vậy, người dùng nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xác định mức sử dụng phù hợp.

Các loại đường nhân tạo thường dùng

Đường nhân tạo thường được tổng hợp trong phòng thí nghiệm và hầu như không có giá trị dinh dưỡng. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt 6 loại chất làm ngọt nhân tạo phổ biến bao gồm: 

Acesulfame potassium (Ace-K)

Acesulfame potassium (Ace-K) là một chất làm ngọt nhân tạo thường được sử dụng trong ngành công nghiệp thực phẩm. Hợp chất này có độ ngọt cao, ước tính gấp khoảng 200 lần so với đường thông thường, vì vậy chỉ cần một lượng rất nhỏ cũng đủ tạo vị ngọt cho sản phẩm.

Một ưu điểm của Ace-K là khả năng ổn định ở nhiệt độ cao, do đó nó có thể được sử dụng trong cả thực phẩm nóng lẫn lạnh, bao gồm các món nướng hoặc đồ uống chế biến. Trong thực tế, Ace-K thường xuất hiện trong nước ngọt không đường, đồ uống ăn kiêng, kẹo cao su và một số sản phẩm ít calo nhằm tạo vị ngọt nhưng không làm tăng lượng đường trong máu.

Aspartame

Aspartame là một trong những chất làm ngọt nhân tạo được sử dụng phổ biến trong ngành thực phẩm. Độ ngọt của aspartame cao gấp khoảng 200 lần so với đường thông thường, vì vậy chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ tạo vị ngọt cho sản phẩm.

Chất này thường được sử dụng trong đồ uống ăn kiêng, nước ngọt không đường và một số thực phẩm ít calo nhằm giảm lượng đường và năng lượng trong khẩu phần ăn. Tuy nhiên, những người mắc bệnh phenylketonuria (PKU) – một rối loạn chuyển hóa hiếm gặp – cần tránh sử dụng aspartame, vì cơ thể họ không thể chuyển hóa chất làm ngọt này.

Neotame

Neotame là một chất làm ngọt nhân tạo có cấu trúc tương tự aspartame nhưng độ ngọt mạnh hơn rất nhiều, vì vậy chỉ cần sử dụng với lượng rất nhỏ. Nhờ khả năng ổn định khi chế biến, neotame thường được dùng trong thực phẩm chế biến sẵn, bánh nướng và một số sản phẩm ít đường hoặc không đường. Việc sử dụng neotame giúp nhà sản xuất tạo vị ngọt mà không làm tăng đáng kể lượng calo hoặc carbohydrate trong sản phẩm.

Saccharin

Saccharin là một trong những chất làm ngọt nhân tạo đầu tiên được sử dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm và đồ uống. Nhờ khả năng tạo vị ngọt mạnh, saccharin thường được dùng để thay thế đường trong nhiều loại sản phẩm. 

Một ưu điểm của saccharin là tính ổn định khi chế biến, nên có thể sử dụng trong đồ uống nóng, thực phẩm lạnh hoặc khi nấu ăn. Tuy nhiên, phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, nhằm đảm bảo phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.

Sucralose

Sucralose là một chất làm ngọt nhân tạo khá phổ biến trong các sản phẩm “không đường” hoặc “ít calo”. Chất này có khả năng ổn định ở nhiều điều kiện nhiệt độ, nên có thể dùng trong nấu ăn, làm bánh cũng như các loại đồ uống nóng hoặc lạnh.

Nhờ không cung cấp năng lượng đáng kể và ít ảnh hưởng trực tiếp đến lượng đường trong máu, sucralose thường được lựa chọn trong các sản phẩm dành cho người muốn kiểm soát lượng đường. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy sucralose có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể điều chỉnh đường huyết trong một số trường hợp, vì vậy người tiểu đường vẫn nên sử dụng ở mức vừa phải và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Cách nhận biết thực phẩm có chứa chất làm ngọt nhân tạo

Khi mua thực phẩm đóng gói, nhiều người thường thấy các dòng chữ như “không đường”, “không thêm đường” hoặc “giảm đường” trên bao bì. Tuy nhiên, những thuật ngữ này không phải lúc nào cũng có nghĩa là sản phẩm hoàn toàn không chứa chất làm ngọt.

• Không đường (sugar-free)
  Sản phẩm chứa dưới 0,5 g đường trong mỗi khẩu phần. Để tạo vị ngọt, nhà sản xuất thường sử dụng chất làm ngọt nhân tạo hoặc chất thay thế đường.
• Không thêm đường (no added sugar)
  Trong quá trình sản xuất không bổ sung đường tinh luyện, nhưng thực phẩm vẫn có thể chứa đường tự nhiên từ nguyên liệu như trái cây hoặc sữa.
• Giảm đường (reduced sugar)
  Sản phẩm có lượng đường ít hơn ít nhất 25% so với phiên bản thông thường, nhưng vẫn có thể chứa đường hoặc các chất làm ngọt khác.

Nếu bạn không chắc đường nhân tạo có thực sự an toàn cho người tiểu đường hay không thì nên kiểm tra xem có đường nhân tạo trong sản phẩm không dựa vào hai phần quan trọng trên bao bì:

• Bảng thông tin dinh dưỡng để xem tổng lượng carbohydrate và đường.
• Danh sách thành phần, nơi các nhà sản xuất phải ghi rõ các chất tạo ngọt như đường, rượu đường hoặc chất làm ngọt nhân tạo.

Nếu trong danh sách thành phần xuất hiện các tên như aspartame, sucralose, saccharin, acesulfame-K, điều đó cho thấy sản phẩm có sử dụng chất làm ngọt nhân tạo để thay thế đường.

Vậy đường nhân tạo tác động thế nào đến người tiểu đường? Nhìn chung, nếu sử dụng ở mức hợp lý, các chất làm ngọt nhân tạo đã được phê duyệt có thể hỗ trợ giảm lượng đường tiêu thụ và giúp người bệnh kiểm soát đường huyết tốt hơn. Tuy nhiên, chúng chỉ nên được xem như một giải pháp thay thế tạm thời cho đường, chứ không thể thay thế hoàn toàn một chế độ ăn uống cân bằng. Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe lâu dài, người bệnh vẫn nên ưu tiên thực phẩm tự nhiên, đọc kỹ nhãn dinh dưỡng và sử dụng các chất làm ngọt ở mức vừa phải. 

Xem thêm: Lưu ý khi chọn sữa cho người tiểu đường.