Xử lý khi bị hạ đường huyết là kỹ năng quan trọng mà bất kỳ người mắc bệnh tiểu đường nào cũng cần nắm rõ. Hạ đường huyết (hypoglycemia) không chỉ xảy ra do dùng insulin mà còn có thể bắt nguồn từ bỏ bữa, vận động quá sức, uống rượu, tuổi tác hoặc sử dụng một số loại thuốc uống hạ đường huyết.
Nếu không được xử lý kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển nhanh và gây nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu cách nhận biết, xử trí đúng cách và chuẩn bị sẵn sàng để phòng ngừa biến chứng nghiêm trọng.
#image_title
Vì sao hạ đường huyết xảy ra?
Ở người mắc tiểu đường, insulin và một số thuốc uống có thể làm giảm đường huyết quá mức nếu:
- Tiêm hoặc uống thuốc quá liều.
- Bỏ bữa hoặc ăn quá ít.
- Tập thể dục nhiều hơn bình thường.
- Uống rượu khi chưa ăn.
- Suy giảm chức năng gan hoặc thận.
Hạ đường huyết thường được xác định khi mức đường trong máu dưới 70 mg/dL. Tuy nhiên, mỗi người có thể có ngưỡng triệu chứng khác nhau.
Nhận biết triệu chứng hạ đường huyết
Việc nhận diện các triệu chứng sớm là bước đầu tiên trong quá trình xử lý khi bị hạ đường huyết.
1. Triệu chứng do thiếu glucose trong não (triệu chứng thần kinh)
Khi não không được cung cấp đủ glucose, các biểu hiện thần kinh có thể xuất hiện khá rõ rệt nhưng lại dễ bị nhầm lẫn với nhiều tình trạng nguy hiểm khác. Người bệnh có thể bắt đầu bằng cảm giác lú lẫn, khó tập trung hoặc suy giảm trí nhớ tạm thời.
Một số trường hợp trở nên vụng về, phối hợp động tác kém, đi đứng loạng choạng hoặc nhìn mờ. Hành vi cũng có thể thay đổi bất thường như kích động, bứt rứt, nói năng thiếu kiểm soát. Nếu tình trạng thiếu glucose kéo dài và không được xử trí kịp thời, có thể tiến triển nặng hơn với co giật, thậm chí hôn mê.
Đáng lưu ý, những dấu hiệu này rất dễ bị nhầm với đột quỵ, rối loạn tâm thần cấp tính hoặc quá liều thuốc, vì vậy cần nhận diện sớm để xử trí đúng nguyên nhân.
2. Triệu chứng do tăng adrenaline
Khi đường huyết bắt đầu giảm xuống dưới mức bình thường, cơ thể sẽ kích hoạt cơ chế “báo động” bằng cách tiết ra adrenaline. Chính hormone này gây nên hàng loạt biểu hiện đặc trưng như run rẩy tay chân, đổ mồ hôi lạnh, tim đập nhanh và cảm giác hồi hộp.
Người bệnh có thể trở nên xanh xao, chóng mặt, buồn nôn hoặc thấy cơ thể yếu mệt đột ngột dù trước đó vẫn sinh hoạt bình thường. Ở một số trường hợp, thay đổi tâm trạng cũng xuất hiện khá rõ: dễ lo lắng, bồn chồn, thậm chí cáu gắt hoặc phản ứng quá mức với tình huống xung quanh.
Những dấu hiệu này thường là cảnh báo sớm cho tình trạng hạ đường huyết và cần được nhận diện kịp thời để xử trí phù hợp.
Đường huyết thấp làm giảm thời gian phản ứng và khả năng phán đoán. Nếu đang lái xe, bạn có thể không kịp xử lý tình huống nguy hiểm. Vì vậy, người tiểu đường nên kiểm tra đường huyết trước khi lái xe đường dài hoặc khi có dấu hiệu bất thường.
Xử lý khi bị hạ đường huyết khi còn tỉnh táo: Quy tắc 15–15
Khi người bệnh vẫn còn tỉnh táo, hãy bình tĩnh áp dụng phác đồ “2 lần 15” để ổn định chỉ số đường huyết ngay lập tức:
- Nạp năng lượng tức thì (15g Carb): Hãy tận dụng ngay những thực phẩm có sẵn như 1 thìa mật ong nguyên chất, nửa ly nước cam hoặc khoảng 5 viên kẹo ngọt. Lưu ý tránh các loại đồ uống “diet” vì chúng không chứa đường thực tế.
- Nghỉ ngơi và chờ đợi: Dừng mọi hoạt động, nghỉ ngơi trong 15 phút để cơ thể hấp thụ đường vào máu.
- Đo và đánh giá: Sau thời gian chờ, hãy dùng máy đo đường huyết. Nếu chỉ số vẫn “chạm đáy” (< 70 mg/dL), hãy lặp lại bước nạp đường một lần nữa.
Lưu ý quan trọng: Để tránh đường huyết “tăng giảm” thất thường, ngay sau khi ổn định, bạn nên ăn một bữa nhẹ bổ sung cả đạm (như trứng hoặc sữa) để giữ mức năng lượng bền vững.
Khi bệnh nhân không thể nuốt hoặc bị rối loạn ý thức
Đây là tình huống nghiêm trọng, cần can thiệp ngay.
Nếu có đường truyền tĩnh mạch:
- Truyền Dextrose theo chỉ định y tế.
Nếu không có đường truyền:
- Sử dụng Glucagon.
Vai trò quan trọng của Glucagon
Glucagon là hormone giúp giải phóng glycogen từ gan, làm tăng đường huyết nhanh chóng. Đây là phương pháp xử lý khi bị hạ đường huyết nặng.
Theo khuyến nghị của Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA), glucagon nên được phổ biến rộng rãi giống như EpiPen (thuốc dùng trong điều trị sốc phản vệ) hoặc naloxone (thuốc xử lý quá liều opioid) – luôn sẵn sàng khi cần thiết.
Glucagon có thể làm tăng đường huyết khoảng 50–100 mg/dL trong vòng 30 phút. Nếu chưa đáp ứng, có thể tiêm liều thứ hai sau 15 phút.
Lưu ý: Có thể gây buồn nôn hoặc nôn, vì vậy cần đảm bảo đường thở thông thoáng.
Khi nào cần nhập viện?
Không phải mọi trường hợp đều có thể xử lý ngoại trú. Vậy nên, bệnh nhân cần chuyển viện nếu:
- Hạ đường huyết do insulin tác dụng kéo dài.
- Do sử dụng thuốc nhóm sulfonylurea.
- Tái phát nhiều lần.
- Không duy trì được đường huyết ổn định.
- Có suy giảm thần kinh kéo dài.
- Có bệnh lý nền nghiêm trọng.
Chuẩn bị để phòng ngừa hạ đường huyết
Để xử lý khi bị hạ đường huyết hiệu quả, bạn nên:
- Luôn mang theo carbohydrate tác dụng nhanh.
- Giữ glucagon trong túi hoặc nơi dễ lấy.
- Hướng dẫn gia đình, bạn bè cách sử dụng glucagon.
- Kiểm tra đường huyết thường xuyên.
- Trao đổi với bác sĩ về đơn thuốc glucagon.
Đặc biệt, nếu bạn thường xuyên bị hạ đường huyết nặng hoặc không nhận biết được triệu chứng, cần theo dõi sát và tái khám định kỳ.
Giáo dục bệnh nhân sau cơn hạ đường huyết
Sau khi hồi phục, người bệnh cần hiểu rằng:
- Đường huyết tăng tạm thời là bình thường.
- Cần ăn bữa cân bằng gồm carb và protein.
- Hạ đường huyết tái phát là dấu hiệu cần đánh giá lại phác đồ điều trị.
- Cần đi khám định kỳ và báo cáo triệu chứng với bác sĩ của bạn.
#image_title
Xử lý khi bị hạ đường huyết đúng cách có thể cứu sống người bệnh và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Từ việc nhận diện sớm triệu chứng, áp dụng quy tắc 15–15 đến chuẩn bị sẵn glucagon cho tình huống khẩn cấp, mỗi bước đều đóng vai trò quan trọng giúp bạn vượt qua cánh cửa tử thần.
Hạ đường huyết có thể đến bất ngờ, nhưng nếu bạn được trang bị kiến thức và chuẩn bị đầy đủ, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát tình huống một cách an toàn và hiệu quả. Chủ động hôm nay chính là cách bảo vệ sức khỏe lâu dài cho chính bạn và người thân.
